Orðabækur eru til margs nýtilegar og því er nauðsynlegt fyrir okkur að kunna vel á þær, þ.e. hvernig á að leita í þeim og hvernig hlutirnir eru þar skráðir.
Nafnorð eru alltaf skráð í nefnifalli eintölu (hestur, mjólk, kona o.s.frv.), en auk þess er oftast einnig gefið upp eignarfall eintölu og nefnifall fleirtölu.
Kallast þessar þrjár myndir orðsins kenniföll, því af þeim má í flestum tilvikum kenna eða þekkja hvernig orðið beygist.
Skoðum orðin hestur, kona og barn og það hvernig þau væru þá skráð í orðabækur, þ.e. kenniföll þeirra.
hestur (nefnifall eintölu)
hests (eignarfall eintölu)
hestar (nefnifall fleirtölu)
Í orðabókum er þetta gjarnan sett upp svona: hest-ur -s, -ar KK
kona (nefnifall eintölu)
konu (eignarfall eintölu)
konur (nefnifall fleirtölu)
Í orðabókum er þetta gjarnan sett upp svona: kon-a -u, -ur KVK
barn (nefnifall eintölu)
barns (eignarfall eintölu)
börn (nefnifall fleirtölu)
Í orðabókum er þetta gjarnan sett upp svona: barn -s, börn HK
Verkefni:
Settu eftirfarandi orð í kenniföll: steinn, hlutur, drottning, kenning, blað, tré
Ef orðið er ekki til í fleirtölu er kennifallinu nf.ft. einfaldlega sleppt í orðabókinni.
Dæmi: grát-ur -s KK það að gráta, tárfella.
Flettu til gamans upp á orðinu „grátur“ í merkingunni þrep eða tröppur upp að altari; altarisgrindur. Hvað er að segja um kenniföll í því tilviki?
Svar: Orðið grátur í merkingunni altarisþrep, altarisgrindur er fleirtöluorð í kvenkyni (þær gráturnar). Því er ekki um það að ræða að skrá nein kenniföll. Í orðabók stendur einfaldlega: grátur KVK fleirtala