3. Forsetningar

Forsetningar eru orð sem stýra falli á fallorðum, til dæmis nafnorðum og fornöfnum. Að því leyti eru þau svipuð og áhrifssögn. Forsetningar standa yfirleitt á undan fallorðinu.  Forsetning og fallorðið sem hún stýrir kallast forsetningarliður.

 

Dæmi:

            í dag

            á dag

 

Margar forsetningar eru stutt orð, stundum aðeins einn bókstafur (t.d. í, á), oft tveir bókstafir (t.d. að, af, úr), en nokkrar forsetningar eru löng orð:

 

umhverfis húsið

andspænis mér

 

Forsetningarnar um/umhverfis fara á undan fallorði í þolfalli: um þig. Þær stýra því þolfalli.

Forsetningin hjá fer á undan fallorði í þágufalli: hjá henni. Hún stýrir þágufalli.

Forsetningin vegna fer á undan fallorði í eignarfalli: vegna hennar.

Forsetningar stýra ýmist þolfalli, þágufalli eða eignarfalli. Líka má orða þetta svona: forsetningar valda því að fallorðið sem þær stýra stendur í aukafalli.

 

Hér er – um – frá – til  eru hjálparorð við fallbeygingu og þau sem sýna aukaföllin. Smáorðin um, frá, til, eru forsetningar.

            um hest - þolfall

            frá hesti  -  þágufall

            til hests  -  eignarfall

 

Dæmi: 

Sagan er um konu (um stýrir þolfalli á nafnorðinu konu).

Guðmundur fór frá konunni (frá stýrir þágufalli á nafnorðinu konunni).

Sigga fór til konunnar (til stýrir eignarfalli á nafnorðinu konunnar).