4.6 Óákveðin fornöfn

Óákveðin fornöfn er stór flokkur fornafna sem ekki falla að hinum flokkunum. Erfitt getur verið að henda reiður á óákveðnu fornöfnunum og er kannski auðveldast að læra þau utanbókar. Til er kunn vísa sem tilgreinir mörg þeirra og allir ættu að læra.

 

Annar, fáeinir, enginn, neinn,

ýmis, báðir, sérhver.

Hvorugur, sumur, hver (og) einn,

hvor [og] nokkur, einhver. 

 

Óákveðin fornöfn sem vantar í þessa vísu eru:  allur, annar hvor, annar hver, annar tveggja, hvor tveggja, sjálfur, slíkur, samur, þvílíkur

 

Eins og sést þegar þessi listi er skoðaður finnum við hér orð sem einnig falla undir aðra flokka.  Þegar svo er ákvarðast það af notkuninni (samhenginu) hvar við flokkum þau hverju sinni, þ.e. hvort um sé að ræða óákveðið fornafn eða eitthvað annað.

 

Orðið einn sem venjulega flokkast sem töluorð telst vera óákveðið fornafn þegar það merkir nokkur. Það var einn dag í desember… (dag nokkurn).

 

Orðið hver er venjulega spurnarfornafn en þegar hægt er að setja orðið sérhver í stað þess er það óákveðið fornafn. Það sama gildir um orðið hvor þegar hægt er að setja hvor um sig í staðinn.

 

Æfing: Hvaða orðflokki tilheyrir hvor í eftirfarandi setningu?

Við Sigga fengum tvær kúlur hvor.

 

Svar: Orðið hvor er hér óákveðið fornafn.

 

 

 

Verkefni

Finndu óákveðnu fornöfnin í textanum.

Enginn verður óbarinn biskup. Einn dag stóð hann upp ásamt einum öðrum og þeir gengu burt. Hvorugur þeirra virtist hafa hugmynd um hvað þeir væru að gera.  Stúlkurnar fengur 2000 kr. hvor fyrir dagsvinnu. Annar hvor okkar verður að segja honum fréttirnar. Hann vildi ekki að neinn sæi sig. Hún er ýmsu vön en enginn hafði búið hana undir þetta. 

Slíkir menn finna alltaf leið út úr vandanum og báðir eru þeir hugmyndaríkir. Það koma fáeinir til viðbótar, bræðurnir báðir á Bakka, en hvorugar systranna á Felli láta sjá sig. Er einhver hér inni sem enginn þekkir? Hann var annar tveggja sem buðu sig fram til fararinnar. Ég á von á að hver geri það sem fyrir hann var lagt. Hann er á leið til annarrar borgar en hann ætlaði sér að fara.