Oft er talað um að lýsingarorð geti verið hliðstæð eða sérstæð.
Með hliðstæðu lýsingarorði er átt við það þegar lýsingarorð stendur í sambandi við annað fallorð og þá oftast nafnorð. Þá lagar það sig að kyni, falli og tölu þess orðs. Lýsingarorðið getur þá ýmist staðið á undan eða eftir fallorðinu sem það er í sambandi við.
Dæmi:
Ung stúlka. Stúlkan er ung.
Sérstæð lýsingarorð standa hins vegar eins og nafnorð og jafngilda þá nafnorði eða lýsingarorði og nafnorði. Dæmi: Haltur ríður hrossi. Hann á ekki von á góðu. (Hér er nafnorð undanskilið, sbr. haltur maður.)
Stöku sinnum gerist það að lýsingarorð, sem ekki er sérstætt, lagar sig ekki að öllu leyti eftir fallorðinu og er það þá kallað hálfhliðstætt. Dæmi: Foreldrarnir (kk.ft.) eru góð (hk.ft) við börnin sín. (Hér hefði lýsingarorðið átt að vera góðir (kk.ft.) til samræmis við nafnorðið foreldrar sem er karlkynsorð í fleirtölu; en þess í stað miðast lýsingarorðið við það að sagt sé t.d.: pabbi og mamma eru góð við börnin sín.). Annað dæmi um hálfhliðstætt lýsingarorð: Skáldið sem ég sá er góður við börnin sín (málfræðilega hefði verið rétt að segja: Skáldið (hk.) sem ég sá er gott (hk.) við börnin sín).
Hliðstætt kallast það lýsingarorð sem stendur í sambandi við annað nafnorð og lagar sig þá oftast að kyni þess, tölu og falli.
Sérstæð lýsingarorð standa ein og sér og jafngilda nafnorði eða lýsingarorði og nafnorði.
Verkefni
Finndu hvort lýsingarorðin eru hliðstæð (h) eða sérstæð (s).
Oft veldur lítill ( ) þungu ( ) hlassi. Oft veltir lítil ( ) þúfa þungu ( ) hlassi. Sigríður var ung ( ) kona þegar þessi skrýtna ( ) saga gerðist. Flestir ( ) kusu að halda áfram. Nefið hans Jóns var stórt ( ) og tígulegt ( ). Jarpi ( ) hesturinn er frárri ( ) en sá skjótti ( ). Inni í herberginu fann hann margar ( ) bækur. Úldin ( ) skata lá á hrufóttu ( ) gólfinu og beittur ( ) hnífur þar við hliðina. Herbergið var mollulegt ( ) og óhreint ( ) í alla staði. Haltur ( ) leiðir blindan ( )