Atvikssetningar eru hliðstæðar stöðu atviksorða eða forsetningarliða:
Guðmundur kemur [þegar hann verður búinn með bókina]
Guðmundur kemur [núna]
Guðmundur kemur [í dag]
Atvikssetningin þegar hann verður búinn með bókina er hluti aðalsetningarinnar á sama hátt og atviksorðið núna og forsetningarliðurinn í dag eru innan aðalsetningarinnar Guðmundur kemur. Setningar af þessu tagi kallast atvikssetningar. Þær tengjast aðalsetningunni með samtengingu. Í setningunni hér á undan er samtengingin þegar. Á undan samtengingum þessum getur farið atviksorð eða forsetningarliður, jafnvel hvorttveggja:
Gunna kemur af því að veðrið hefur batnað (Fl og samtenging)
Gunna hefur komið hingað alveg síðan hún var barn (ao og samtenging)
Gunna kemur þrátt fyrir það að hún sé eitthvað slöpp (ao, Fl, samtenging)
Í dæmunum hér á undan er aðeins seinna eða síðasta orðið talið eiginleg samtenging, en á undan þeim geta farið forsetningarliðir og atviksorð. (Í eldri málfræðibókum er þessu oft öðruvísi farið því þar er gjarnan gert ráð fyrir fleiryrtum samtengingum.)
Í eldri málfræðikennslubókum eru atvikssetningar flokkaðar í nokkra undirflokka. Ástæðan er sú að aukasetningar voru gjarnan flokkaðar eftir merkingu þeirra. Þannig var talað um eftirfarandi aukasetningu sem skilyrðissetningu:
Jón mun drekka kaffið [svo framarlega sem það verður vel heitt]
Hér ræður merkingin nafninu, Jón setur ákveðin skilyrði fyrir því að drekka kaffið. Samtengingin er fleiryrt: svo framarlega sem, og er hún kölluð skilyrðistenging.
Lítum á annað dæmi um undirflokk atvikssetninga:
Jón drekkur kaffið [vegna þess að það er vel heitt]
Aukasetningin kallast orsakarsetning – orsökin fyrir því að Jón drekkur kaffið er að það er vel heitt. Tengingin (sem hér er fleiryrt: vegna þess að) er kölluð orsakartenging.
Niðurstaða: Með því að tala aðeins um þrjá undirflokka aukasetninga (þ.e. atvikssetningar, fallsetningar og tilvísunarsetningar) einföldum við umræðuna í setningafræðinni og hættum m.a. að velta fyrir okkur merkingarlega þættinum (sleppum því t.d. að tala um skilyrðissetningar, orsakarsetningar, viðurkenningarsetningar og afleiðingarsetningar en tölum þess í stað um atvikssetningar). Jafnframt reynum við að líta á aukatengingarnar sem einyrtar en ekki fleiryrtar.
Drögum þá saman og segjum: Atvikssetningar eru þær aukasetningar sem hafa hliðstæða stöðu og atviksorð eða forsetningarliðir. Lítum næst á þann flokk aukasetninga sem kallast fallsetningar.