12. Hrafn Sveinbjarnarson (1166-1213)

Hvað ætli grunnskólanemanda detti fyrst í hug þegar hann heyrir minnst á Hrafnseyri við Arnarfjörð? Sennilega Jón Sigurðsson forseti (1811–1879), forystumaður í sjálfstæðisbaráttu Íslendinga. Jón var fæddur á Hrafnseyri og þar hefur nú verið komið upp sýningu sem helguð er minningu hans.  

Við vitum margt um Jón forseta en þó kannski ekki nógu mikið. Hve mörg okkar vita til dæmis til hvaða embættis forsetatitill Jóns Sigurðssonar vísar? Jón var ekki forseti Íslands! Hann var forseti Kaupmannahafnardeilar Bókmenntafélagsins auk þess sem hann var um árabil forseti alþingis.

En hvers vegna heitir bærinn Hrafnseyri? Upphaflega hét hann aðeins Eyri. En á árunum um og upp úr 1200 bjó þar Hrafn Sveinbjarnarson, göfugur höfðingi og frægasti læknir Íslendinga á fornum tíma. Hann ferðaðist víða um lönd og er talinn hafa lært lækningaaðferðir í Salernoskólanum á Ítalíu. Saga Hrafns er skráð í Sturlunga sögu. Þar er greint frá uppskurði sem Hrafn gerði, og fullyrða má að þar sé um að ræða fyrstu skurðaðgerð á Íslandi. Maður hafði komið til hans með steinsótt, þ.e. gallstein sem stíflaði þvagrásina. Maðurinn tók að þrútna sem naut og var að dauða kominn. Hrafn fór höndum um hann og þrýsti steininum niður í getnaðarliminn og batt síðan hörþráð fyrir ofan svo steinninn færi ekki upp á ný. Síðan skar hann í lim mannsins og náði tveimur steinum. Prestar stóðu allt í kring og sungu faðirvorið fimm sinnum á latínu meðan á aðgerðinni stóð. Hrafn setti viðsmjör (þ.e. vökva úr lækningajurtum) við sárið – og allt greri vel.

Hrafn var gestrisinn með afbrigðum og lét flytja á ferju yfir Arnarfjörð þá sem far þurftu. Hann átti einnig ferju við Breiðafjörð sem notuð var þar í sama tilgangi; það var sem brú væri yfir þessa firði.

En þótt Hrafn virðist hafa verið einstakt góðmenni átti hann sér öfundarmann sem sat um líf hans. Það var Þorvaldur í Vatnsfirði við Ísafjarðardjúp. Þorvaldur fór eitt sinn á föstunni í miklu illviðri með liðssafnað úr Vatnsfirði til Arnarfjarðar og kom Hrafni að óvörum því varðmenn hans töldu útilokað að nokkur væri á ferðinni í slíku veðri. Virki var um bæinn en það kom ekki að haldi því enginn var á verði. Menn Þorvalds settu mann á skjöld og lyftu svo skildinum með spjótaoddum upp á virkið. Maðurinn komst að virkisdyrunum og opnaði innan frá.

Skemmst er fá því að segja að Þorvaldur Vatnsfirðingur setti eld í húsin og þvingaði alla til útgöngu. Allt fólk var leitt í kirkju nema Hrafn og tveir af mönnum hans; Hrafn var hálshöggvinn en fótur var höggvinn undan hinum tveimur. Öllu fémætu rændu menn Þorvalds og héldu brott með ránsfenginn á stolnu skipi.

Þessi atburður varð árið 1213. Þá voru róstutímar á Íslandi, Sturlungaöldin, sem lauk með því að Íslendingar urðu þegnar Noregskonungs árið 1262.