21. Bjarni Grímólfsson: Maðurinn sem fórnaði lífi sínu fyrir annan mann

Sumir menn eru sannar hetjur. Bjarni Grímólfsson hét breiðfirskur maður sem fór á eigin skipi til Grænlands á sama tíma og Þorfinnur karlsefni. Hann var einn vetur á Grænlandi en fór vorið eftir (líklega árið 1003) í leiðangur til að leita að Vínlandi hinu góða, en það land hafði Leifur heppni fundið örfáum árum áður, þegar hann var á leið frá Noregi í kristniboðsleiðangur til Grænlands. Leifur hafði fundið í þessu ókunna landi sjálfsána hveitiarka og vínvið og því voru menn eðlilega afar forvitnir að kanna þetta nánar. [Til fróðleiks má bæta því við um Leif heppna að honum tókst að kristna Grænland; það var sama ár og kristni var lögtekin á Íslandi (árið 1000).]

Í Vínlandsleiðangrinum voru þrjú skip og 160 manns. Skemmst er frá því að segja, að einungis eitt skipanna komst aftur til Grænlands; það var skip Þorfinns karlsefnis, eftir þriggja ára dvöl og landkönnun vestra. Annað skip hraktist til Írlands eftir fyrsta veturinn. Írar hnepptu skipverja í þrældóm og enduðu þeir þar líf sitt. En nú skal sagt frá þriðja skipinu, skipinu sem Bjarni Grímólfsson stýrði.  

Eftir þriggja ára ævintýralega dvöl á Vínlandi tóku þeir félagar stefnu í norðaustur. Þegar þeir voru komnir á Grænladshaf (milli Íslands og Grænlands) fer skip þeirra að leka því að það var allt maðksmogið. Þetta er orðað þannig í sögunni að þeir hafi lent í „maðksjó“ (sjór þar sem mikið er um trémaðk). Nú ræddu þeir hvað gera skyldi. Þeir höfðu eftirbát (þ.e. bát í eftirdragi) sem var bræddur með tjöru úr sellýsi, en sagt er að „skelmaðkurinn smjúgi eigi það tré er [með] seltjörunni er brætt“.

Ákveðið var að eins margir menn skyldu fara í bátinn og hann mundi geta tekið við. Í ljós kom að hann tók ekki nema helming mannanna. Allir vildu komast þangað því að greinilegt var að skipið mundi sökkva innan tíðar. Bjarni lagði þá til að ekki yrðið farið eftir mannvirðingum, heldur skyldi varpa hlutkesti um það hverjir færu í bátinn og hverjir ekki. Nú kemur hlutur Bjarna upp þannig að hann fær að fara í bátinn ásamt helmingi skipverja, og þeir ganga nú af skipinu í bátinn.

En þegar menn voru komnir í bátinn mælti einn ungur maður íslenskur sem verið hafði förunautur Bjarna: „Ætlar þú, Bjarni, að skiljast hér við mig?“ Bjarni segir að svo verði nú að vera. Ungi maðurinn segir að Bjarni hafi lofað honum að skilja ekki við sig þegar hann fór frá búi föður síns á Íslandi. Bjarni segir: „Eigi sé ég hér þó annað ráð til, eða hvað leggur þú hér til ráðs?“ Hann segir: „Sé ég ráðið til að við skiptumst í rúmunum og farir þú hingað en ég mun þangað.“ Bjarni svarar: „Svo skal vera og það sé ég að þú vinnur gjarna til lífs og þykir mikið fyrir að deyja.“ Orðrétt segir í sögunni:

„Skiptust þeir þá í rúmunum. Gekk þessi maður í bátinn en Bjarni upp í skipið og er það sögn manna að Bjarni létist þar í maðkahafinu og þeir menn sem í skipinu voru með honum. En báturinn og þeir er þar voru á fóru leiðar sinnar til þess er þeir tóku land og sögðu þessa sögu síðan.“