23. Tvær sögur af Sæmundi fróða

Sæmundur fróði átti pípu eina, sem hafði þá náttúru, að þegar í hana var blásið, þá komu einn eða fleiri púkar til þess, sem í hana blés, og spurðu hvað þeir ættu að gera.

Einu sinni hafði Sæmundur skilið pípuna eftir í rúminu sínu, undir höfðalaginu, þar sem hann var vanur að hafa hana á næturnar. Um kvöldið sagði hann þjónustustúlkunni að búa um hann, eins og vanalega, en tók það fram að ef hún fyndi nokkuð óvanalegt í rúminu, þá mætti hún ekki snerta það.

Stúlkan fór nú að búa um og varð heldur en ekki forvitin, þegar hún sá pípuna. Hún tók hana, skoðaði hana í krók og kring, og seinast blés hún í hana. Kom þá jafnskjótt til hennar púki einn og spurði: „Hvað á ég að gera?“

Stúlkunni varð bilt við, en lét þó ekki á því bera. Svo stóð á, að um daginn hafði verið slátrað tíu sauðum hjá Sæmundi, og lágu allar gærunar úti. Stúlkan segir þá púkanum, að hann eigi að telja öll hárin á gærunum, og ef hann verði fljótari að því en hún að búa um rúm Sæmundar, þá megi hann eiga hana.

Púkinn fór nú og kepptist við að telja, og stúlkan hraðaði sér að búa um. Þegar hún var búin, átti púkinn eftir að telja á einum skæklinum [skækill: smátota af einni gærunni], og tapaði því veðmálinu.

Sæmundur spurði síðan stúlkuna, hvort hún hefði fundið nokkuð í rúminu. Hún sagði frá öllu eins og var, og líkaði Sæmundi vel ráðkænska hennar.

Einu sinni var fjósamaðuar hjá Sæmundi, sem honum fannst blóta of mikið og fann hann oft að því við hann. Sagði hann fjósamanni, að Kölski notaði blótsyrði manna eins og fæðu handa sjálfum sér og púkum sínum.

„Þá skyldi ég aldrei tala neitt ljótt,“ segir fjósamaður.  

„Ég skal nú bráðum vita, hvort þér er það alvara eða ekki,“ segir Sæmundur. Lætur hann þá púka einn í fjósið. En fjósamanni var meinilla við púkann sem sífellt var honum til skapraunar. Honum tókst þó að stilla sig um blótsyrði um nokkurn tíma. Og nú sá hann að púkinn horaðist með hverjum degi sem leið.

En einn morgun, þegar hann kom út í fjósið, sér hann, að allt er brotið og bramlað og kýrnar allar bundnar saman á hölunum. Snýst þá fjósamaður að púkanum og hellir sér yfir hann í bræði sinni með illyrðum og hroðalegu blóti. Þá sá hann að púkinn lifnaði við og varð feitur og pattaralegur. Nú ákvað fjósamaðurinn að stilla sig, og hann steinhætti að blóta og hefur aldrei talað ljótt orð síðan. Enda er sá púki fyrir löngu úr sögunni, sem átti að lifa á vondum munnsöfnuði hans.