25. Suðurlandsskjálftinn 1896

Að kvöldi þess 26. ágúst 1896 dundi fyrirvaralítið yfir Suðurlandsundirlendið ógurlegur landskjálfti sem olli stórfelldu tjóni. Fjöldi bæja hrundi í þessum skjálfta en ekkert manntjón varð. Upptök skjálftans voru á mótum Holta og Lands í Rangárvallasýslu. Er það álit manna að styrkleiki þessa skjálfta hafi verið tæp 7 stig á Richter-kvarða.

Daginn eftir kom snarpur jarðskjálftakippur í Vestmannaeyjum og lést einn maður vegna grjóthruns. Litlar skemmdir urðu á húsum nema prestssetrinu Ofanleiti, sem skekktist mjög. Upptök skjálftans munu hafa verið nálægt Skarðsfjalli á Landi og var hann álíka snarpur og skjálftinn daginn áður.

Laugardagskvöldið 5. september sama ár nötraði svo Suðurlandsundirlendið enn á ný af ógurlegum landskjálfta sem gerði engu minna tjón en hinn fyrri. Jarðhræringarnar voru nú allmiklu vestar en áður og varð skjálftinn langharðastur um Skeið, Holt og Flóa. Hér var um þrjá kippi að ræða. Sá fyrsti var um 6 stig að stærð og átti upptök undir Selfossi. Annar átti upptök nærri Hestfjalli og var um 6,5 stig og sá þriðji í Ölfusi, 6 stig á Richter. Á Selfossi urðu hjón undir þegar baðstofa hrundi, og þau köfnuðu. Þá Iést kona á Ragnheiðarstöðum, sem hafði nýalið barn. Talið er að hún hafi látist af örvæntingu og skelfingu.

Eins og fyrr sagði urðu miklar húsaskemmdir í þessum skjálftum og tóku prestar á svæðinu saman skýrslu um tjónið. Í Rangárvallasýslu hrundu til grunna 603 bæjarhús, 1507 skemmdust mikið, 1030 skemmdust lítillega en 107 voru óskemmd með öllu. Í Árnessýslu féllu 706 bæjarhús, 1261 varð fyrir miklum skemmdum, 1849 skemmdust lítillega og 644 sluppu óskemmd. Þá féllu rúm 1400 peningshús [þ.e. fjárhús og fjós] í Rangárvallasýslu og tæplega þúsund í Árnessýslu auk þess sem mikill fjöldi skemmdist mjög í báðum sýslunum.

Allt frá því að land byggðist hafa orðið stórir jarðskjálftar á Suðurlandsundirlendinu. Þessir skjálftar verða vegna þess að á Suðurlandi er sprunga sem liggur út á Reykjaneshrygginn. Spenna safnast í berginu og þegar brotamarki er náð losnar hún úr læðingi. Því lengri tími sem líður milli skjálfta þeim mun meiri orka safnast fyrir í berginu og því von á stærri skjálftum. Meðaltími milli skjálfta fyrr á öldum er um 20 ár. Árið 1912 varð gríðarmikill jarðskjálftakippur á Suðurlandi, 7 stig á Richter. Upptök hans voru í nágrenni Heklu. Um 30 bæir urðu fyrir miklum skemmdum, allt frá Þjórsá og austur undir Eyjafjöll. í Næfurholti varð barn undir sperru og lést.

Það var svo ekki fyrr en 88 árum seinna að næsti stóri skjálfti varð á Suðurlandi; það var þann 17. júní árið 2000, hann var 6,6 stig á Richterkvarða; og síðan aftur fjórum dögum seinna af sömu stærð. Svo liðu aðeins 8 ár uns næsti skjálfti varð; hann var 6,2 stig á Richterkvarða. (Byggt á Morgunblaðinu)