26. Gamla og nýja öldin

Í nótt kl. 12 hvarf 19. öldin í tímans djúp og kemur aldrei aftur, en 20. öldin rann upp, sú öld, er leggur oss alla að velli, sem nú erum komnir til vits og ára, og óvíst, hvort nokkurt íslenskt barn, sem nú er í vöggu, lítur ljós næstu aldar, að minnsta kosti með óskertri rænu, því að hundrað ár er löng ævi, og þeir eru fáir, sem þeirri aldurshæð ná.

Á jafnþýðingarmiklum tímamótum sem aldamótum, er eðlilegt, að menn renni huganum yfir öld þá, sem liðin er, og athugi, hvað hún hefur flutt í skauti sínu, hversu langt menningu og framför mannkynsins hefur þokað áfram á henni, og hverjar ályktanir af því megi draga um afrek hinnar nýju aldar. Munu þau rit verða mörg og stór, er samin verða sem eftirmæli 19. aldarinnar um heim allan, enda hefir sú öld verið hin stórstígasta framfaraöld, sem vér enn þekkjum.

Það má heita, að flestar hinar stórvægilegustu uppfundningar, er mestri byltingu hafa valdið í kjörum þjóðanna, séu gerðar á þessari liðnu öld. Á öll svæði mannlegrar þekkingar hefur hún varpað nýju og skærara ljósi, og margt það, er hulið var þoku og reyk fyrir hundrað árum, og annars er meðfæri mannlegrar skynsemi, er nú ljóst og skiljanlegt, ekki aðeins vísindamönnunum, heldur öllum þorra manna. Það er flest af uppfundningum eldri tíma, sem 19. öldin hefur bætt svo og fullkomnað, að þær geta í rauninni talist sem alveg nýjar.

Það eru aðeins loftsiglingarnar sem öldinni hefur ekki tekist að leiða til þeirrar fullkomnunar, er vænta mátti í fyrstu. Þennan arf frá 18. öldinni hefur hinni 19. ekki tekist að gera arðberandi. Það verður meðal annars verkefni hinnar nýju aldar. Gufuskip, járnbrautir, fréttaþræðir og málþræðir, og öll þau furðuverk, er rafmagnsfræðin hefur leitt fram á sjónarsviðið, er allt verk 19. aldarinnar. Jafnvel þótt breytingarnar og framfarirnar hafi verið einna stórfelldastar og áhrifamestar í fullkomnun samgöngufæranna og iðnaðarins, af því að þess hefur mest gætt í Iífi manna, þá eru framfarirnar á öðrum svæðum engu síður undraverðar, t.d. í náttúrufræði og læknisvísindum.

Almenn menntun og uppfræðsla manna hefur tekið geysimiklum framförum, margar hjátrúarvillur og heimskulegar hugmyndir algerlega verið kveðnar niður, sjóndeildarhringur manna stækkað, og líf manna yfirleitt orðið bjartara og samboðnara mannlegum verum en áður. Þessu verður ekki neitað, þrátt fyrir það þótt harla mikið vanti á, að mannfélagsskipunin sé komin í það horf, að öllum einstaklingum vegni þolanlega. Það er enn harla langt frá því takmarki, og því verður líklega aldrei náð hér á jörðu, þrátt fyrir allar byltingar, allar umbætur, allar framfarir mannkynsins. (Sjá: timarit.is)