Ópersónulegar sagnir eru alltaf í 3. persónu eintölu. Mundu að ópersónulegar sagnir taka alltaf með sér frumlag í aukafalli.
Mennina (frumlag í þolfalli)
langar (ópersónuleg sögn, í 3. persónu eintölu)
heim.
Dæmi:
Mig vantar hest (frumlag í þf.)
Hann langar í mat (frumlag í þf.)
Guðmundi sýnist þetta harla gott (frumlag í þgf.)
Sumar sagnir eru ýmist persónulegar eða ópersónulegar. Þegar þær eru ópersónulegar breytast þær ekkert þótt frumlag breytist
Dæmi:
Sögnin reka.
Gunnar rak kýrnar í haga – Gunnar og Pétur ráku kýrnar í haga / Strákarnir ráku kýrnar í haga (sögnin er persónuleg)
Skipið rak frá landi – Skipið og bátinn rak frá landi / Skipin rak frá landi
(sögnin er ópersónuleg; frumlagið stendur í þolfalli, sbr. t.d.: Bátana (þf.) rak frá landi).
Ópersónulegar sagnir hafa frumlag ýmist í þolfalli eða þágufalli.
Dæmi um frumlag í þolfalli:
Mig vantar bók
Konuna langar heim
Dæmi um frumlag í þágufalli:
Mér sýnist þetta gott
Konunni þykir gaman
Ákveðin tilhneiging er í þá átt að frumlag ópersónulegra sagna sé alltaf haft í þágufalli. Þá er sagt: Mér vantar meira/konunni vantar sokka (í stað mig vantar/konuna vantar). Þetta er málbreyting, að vísu nokkuð gömul, en þykir ekki eftirsóknarverð.
Einnig eru nokkur dæmi þess að persónulegar sagnir séu gerðar ópersónulegar í tali fólks. Þær helstu eru hlakka og kvíða. Þá segja menn: mig/mér kvíðir fyrir, en þeir ættu að segja: Ég kvíði fyrir. Einnig heyrist: mig/mér hlakkar til; en viðurkennt mál telst vera: Ég hlakka til (sbr. jólakvæðið: Bráðum koma blessuð jólin/börnin fara að hlakka til).
Verkefni 1
Finndu allar sagnir (þ.e. sagnir í persónuhætti) í textanum og taktu fram hvort þær séu persónulegar (p) eða ópersónulegar (ó).
Guðmundur hitti Jón í bænum. Þá langaði á kaffihús því að þeir voru svangir. Þeim virtist gott að fara á Skálann. Þegar þeir komu þangað pöntuðu þeir kaffi og köku. Til var góð kaka. Jón vantar rjóma með kökunni, sagði Guðmundur við afgreiðslumanninn. Þeim fækkar sífellt sem vilja rjóma, sagði afgreiðslumaðurinn. Þá fjölgar þeim sem vilja ekki rjóma, sagði Guðmundur og kímdi. Afgreiðslumanninn setti hljóðan.
Verkefni 2
Finndu þrjár ópersónulegar sagnir og myndaðu setningar með þeim þar sem frumlagið er nafnorð.