Málsgreinar og setningar eru stærstu einingar sem fengist er við í setningafræði. Ástæða er til að rifja það upp að orðin málsgrein og setning merkja ekki það sama.
Skilgreining á málsgrein:
Málsgrein hefst á stórum staf og endar á punkti.
Dæmi um einfalda málsgrein:
Konan sagði sögu.
Þessi málsgrein er reyndar jafnframt ein setning. Í því sambandi má minnast þess að í hverri setningu þarf að vera sögn í persónuhætti. Hér er sögnin sagði og hún er í persónuhætti, nánar tiltekið í framsöguhætti.
En málsgreinar geta verið langar og haft að geyma margar sagnir í persónuhætti (og þar af leiðandi margar setningar). Algengt er að tvær eða þrjár setningar séu í einni málsgrein.
Dæmi um lengri málsgrein:
Konan sagði sögu og börnin hlustuðu af athygli.
Ein málsgrein, tvær setningar sem samtengingin og tengir saman.
Málsgrein má skilgreina svo:
Málsgrein er sá hluti efnisgreinar sem er á milli hástafs og punkts.
Einnig má skilgreina málsgrein með því að beita fræðilegum hugtökum:
Stök aðalsetning (og aukasetningar) eða hliðskipaðar aðalsetningar.
Skoðum nokkur dæmi.
Jón fór til Ólafsvíkur en hann hafði nú ekki mikið upp úr því.
Þessari málgrein má skipta í tvær málsgreinar:
Jón fór til Ólafsvíkur. Hann hafði nú ekki mikið upp úr því.
Það bendir til þess að setningarnar tvær séu nokkuð sjálfstæðar eða óháðar hvor annarri. Til samanburðar má taka málsgrein af þessu tagi:
Jónas fer til Akureyrar þegar hann er búinn í vinnunni.
Hér gengur ekki að búa til tvær málsgreinar úr einni. Merkingin helst ekki óbreytt:
Jónas fer til Akureyrar. Hann er búinn í vinnunni.
Munurinn er fólginn í því að síðari setningarnar í málsgreinunum tveimur eru ekki alveg sambærilegar. Ástæðan er sú að í fyrri málsgreininni (Ólafsvíkurmálsgreininni) eru tvær aðalsetningar en í þeirri síðari (Akureyrarmálsgreininni) er fyrri setningin aðalsetning og sú síðari aukasetning. Þetta þarfnast aðeins nánari skoðunar.