Lið má skilgreina svo:
Bútur úr setningu sem hangir saman þegar orðaröð er breytt
[Kofi einn með rauðu þaki] [stóð] [í skóginum] ->
[Í skóginum] [stóð] [kofi einn með rauðu þaki]
Hér eru liðir auðkenndir með hornklofum.
Tvíræðni er algeng í öllum málum en þegar grannt er skoðað á setningafræði alltaf að geta skorið úr um merkingu. Þessi setning er t.d. tvíræð:
Jón sá afa á Laugaveginum
Var þetta afi sem býr á Laugaveginum eða var afi bara á gangi á Laugaveginum? Hvor merking um sig fær sína greiningu:
Jón sá [afa á Laugaveginum] - þ.e. afa sem á heima þar
Jón sá [afa] [á Laugaveginum] - þ.e. afa sem var þar á gangi
Flutningur setningarliða sker hér úr:
[Á Laugaveginum] [sá] [Jón] [afa]
Verkefni
Eftirfarandi setning er tvíræð. Sýnið hvora merkingu um sig með hornklofum:
Ég gaf Sigurði gamla pennann minn
Svar:
[Ég] [gaf] [Sigurði] [gamla pennann minn] (Sigurður er hugsanlega ungur!)
[Ég] [gaf] [Sigurði gamla] [pennann minn] (penninn er hugsanlega nýr!)
Liður í setningu myndar eina merkingarheild.
Svar við spurningu er yfirleitt einn setningarliður.
Eitt spurnarorð samsvarar yfirleitt einum setningarlið.
Skoðið aftur þessar setningar:
[Kofi einn með rauðu þaki] [stóð] [í skóginum] ->
[Í skóginum] [stóð] [kofi einn með rauðu þaki]
Hvað stóð í skóginum?
Svar: Kofi einn með rauðu þaki – sem er þá einn liður
Hvar stóð kofi einn með rauðu þaki?
Svar: Í skóginum – sem er þá einn liður
Skoðið einnig þessa setningu betur:
Jón sá afa á Laugaveginum
Hvern hitti Jón?
Svar: Afa eða Afa á Laugaveginum – eftir atvikum
En þegar spurt er gerr verður svarið örugglega eitt:
Hvern hitti Jón á Laugaveginum?
Svar? Afa.
Eftirfarandi setning er aðalsetning:
Stína fer bráðlega til Reykjavíkur
Auðvelt er að ganga úr skugga um að í setningunni séu fjórir liðir:
[Stína] [fer] [bráðlega] [til Reykjavíkur]
Í fyrsta lið er nafnorð og liðurinn kallast nafnliður. Í öðrum lið er eitt orð, sagnorð, og liðurinn heitir sagnliður. Í sagnlið eru oft fleiri orð en sagnorð, t.d. nafnorð (andlög og sagnfyllingar, sjá hér á eftir). Þriðji liður heitir atviksliður enda er bráðlega atviksorð og síðast í setningunni er liður sem í eru tvö orð, forsetning og nafnorð. Þessi liður kallast forsetningarliður í höfuðið á aðalorði liðarins.
Helstu liðir sem þarf til að lýsa innri gerð setninga í íslensku eru þessir:
- Nafnliður (Nl)
- Sagnliður (Sl)
- Forsetningarliður (Fl)
- Atviksliður (Al)
Sérhver liður getur gegnt ýmsum hlutverkum.