3. Fróðleikur úr Ladnámu

Í Landnámu eða Landnámabók er sagt frá landnámsmönnum á Íslandi. Við fáum þarna upplýsingar um fjölda fólks sem kom til landsins og settist hér að. Við fáum til dæmis að vita uppruna fólksins (flestir komu frá Vestur-Noregi en margir einnig frá Bretlandseyjum) og afkomendur en einnig þann stað sem hver og einn valdi sér til að búa á. Oft fylgja stuttar frásagnir sem ætlað er að varpa ljósi á þær persónur sem við söguna koma. Margt sérkennilegt ber þar fyrir augu.

Í einni frásögn Landnámu er greint frá tveimur höfðingjum á Vesturlandi sem höfðu skipti á bústöðum, en þeir gerðu fleira: þeir höfðu einnig skipti á konum. Önnur konan virtist sætta sig við þetta en hin gerði það ekki; hún gekk inn í hofið á jörðinni þar sem hún bjó (í Reykholtsdal í Borgarfirði) og hengdi sig.

Í annarri frásögn Landnámu segir frá ungum hjónum sem höfðu verið gift í eitt ár. Þau bjuggu í Borgarfirði á jörð föður stúlkunnar; hún hét Hallgerður og hafði afar sítt og fallegt hár. Um vorið stóð til að flytja suður í Grímsnes til fjölskyldu eiginmannsins; hann hét Hallbjörn. Þegar allt var tilbúið og Hallbjörn ætlaði að sækja konu sína inn í skálann þar sem hún sat, neitaði hún að ganga út. Hann bað hana aftur en hún neitaði. Þá orti hann vísu þar sem hann vorkenndi sér mikið og sagðist vera fölur af böli. Þegar hann var orðinn úrkula vonar vafði hann hári konu sinnar utan um handlegg sér og hjó af henni höfuðið með sverði sínu. Síðan flýði hann með tveimur öðrum mönnum. Frændur Hallgerðar riðu á eftir þeim og náðu þeim inni á hálendinu við Uxahryggi og drápu þá alla. Þar heita síðan Hallbjarnarvörður.

Í þriðju sögunni er sagt frá hjónum sem skildu. Ástæðan var sú að karlinn var nískur og þoldi ekki hvað konan hans var gestrisin. En konan lét gera skála sem var opinn í báða enda og þar máttu allir fara í gegn og þiggja veitingar. Gestrisnin var slík að konan sat gjarnan úti og hvatti menn til að koma og fá hjá sér mat og drykk.

Að því kom að karlinn dó. Hann var settur í skip sem dregið hafði verið á land. Þræll hans var síðan drepinn og honum komið fyrir í skipinu og síðan var mokað yfir og gerður haugur. En skömmu síðar dreymdi konuna að karlinn vildi losna við þrælinn úr haugnum. Ákveðið var að verða við þessari beiðni og var þrællinn grafinn upp og honum komið fyrir annars staðar.

Ýmislegt má lesa út úr sögum eins og þessum. Konur hafa mátt þola ofbeldi af ýmsu tagi. Framferði karlanna hefur stundum kostað þær lífið en stundum hafa konur farið sínu fram. Þrælar hafa verið réttlausir. Og samkvæmt þessari sögu hefur þrællinn ekki einu sinni fengið að hvíla í friði hjá húsbónda sínum sem hann lét þó lífið fyrir. Eru þessar sögur sannar? Þeirri spurningu getum við ekki svarað með vissu.