19. Guðríður Þorbjarnardóttir: víðförulasta kona heims á miðöldum?

Öll höfum við heyrt sögur af Leifi heppna og ferð hans til Ameríku. En það er ekki víst að eins margir þekki nafn Guðríðar Þorbjarnardóttur. Hún fór þó víðar um heiminn en Leifur. Og hún er móðir fyrsta hvíta barnsins sem fæddist í Ameríku.

Saga Guðríðar hefst á Íslandi. Hún fæddist í Laugarbrekku á Hellnum á Snæfellsnesi og ólst að nokkru leyti upp hjá vinafólki foreldra sinna, Ormi og Halldísi á Arnarstapa. Faðir Guðríðar var sonur „leysingjans“ Vífils sem var einn af fylgdarmönnum Auðar djúpúðgu þegar hún kom frá Bretlandseyjum og nam land í Dölum og settist að í Hvammi. Auður hafði með öðrum orðum leyst afa Guðríðar úr þrældómi sem víkingar höfðu hneppt hann í. En tekið er fram að Vífill hafi verið af göfugum ættum.

Maður er nefndur Einar; faðir hans var leysingi en var nú orðinn vellauðugur. Einar var í siglingum og kom eitt sinn í heimsókn að Arnarstapa og hreifst mjög af Guðríði. Hann fékk Orm, fóstra hennar, til að fara og hitta Þorbjörn föður hennar og biðja fyrir sig um hönd Guðríðar. Þorbjörn neitaði  þessu bónorði harðlega og sagðist ekki vilja að dóttir sín giftist þrælssyni. Þetta er athyglisvert í ljósi þess að Þorbjörn var sjálfur þrælssonur!  

Þorbjörn var félítill þó hann væri höfðingi í sveit sinni. Hann ákvað því að flytjast af landi brott og halda til Grænlands þar sem Eiríkur rauði hafði numið land (þetta er nokkrum árum fyrir árið 1000). Guðríður fer með foreldrum sínum, og einnig voru í ferðinni þau Ormur og Halldís; en þau dóu bæði á leiðinni til Grænlands.

Fyrsti veturinn í Grænlandi var erfiður. Spákona var fengin til að spá um örlög fólksins þar sem þau dvöldu og spáði hún vel fyrir Guðríði. Um vorið fór hún til Eiríks rauða í Brattahlíð í Eiríksfirði, og þar giftist hún syni hans, Þorsteini. En Þorsteinn lést úr sótt ekki löngu síðar. Eftir þetta kom Þorfinnur karlsefni, skagfirskur maður, í Brattahlíð – og ekki leið á löngu þar til hann bað Guðríðar.

Þau hjónin ákváðu að fara að leita þess lands (þ.e. Vínlands) sem Leifur heppni hafði komið til árið 1000 þegar hann var sem kristniboði á leið til Grænlands frá Noregi og hrakist af leið. Leifur hafði fundið þar vínber og sjálfsána hveitiakra. Leifur var sonur Eiríks rauða og því bróðir fyrri manns Guðríðar.

Leiðangur Þorfinns og Guðríðar tók þrjú ár en í rauninni höfðu þau ætlað að setjast að á Vínlandinu góða sem Leifur hafði fundið. Ekki er vitað nákvæmlega hvar þetta Vínland hefur verið en fræðimenn telja að það hafi verið við sunnanverðan St. Lawrence-flóann. Leiðangurinn fór á þremur skipum en aðeins eitt þeirra kom til baka. Kannski var ófriður við innfædda aðalástæða þess að þau héldu til baka (norrænir menn kölluðu frumbyggjana „skrælingja“).   

Þau Þorfinnur og Guðríður komu með hlöðnu skipi til Grænlands en héldu síðan til Íslands. Þau settut að á Reynistað í Skagafirði. Á efri árum hélt Guðríður í pílagrímsferð til Rómaborgar. Síðar varð hún einsetukona, ein sú fyrsta á Íslandi.